Als psycholoog bij Viattence kijk je niet alleen naar gedrag of een diagnose. Je kijkt naar het levensverhaal van een bewoner, naar wat iemand belangrijk vindt en naar mogelijkheden om het leven zo waardevol mogelijk te maken. Juist die combinatie van menselijk contact, puzzelen en multidisciplinair samenwerken maakt het werk voor Josine de Haan iedere dag opnieuw interessant.

Twee jaar geleden maakte Josine de overstap van de psychiatrie naar de ouderenzorg. Daarvoor werkte ze zo’n twintig jaar in de psychiatrie, onder meer op woongroepen. Toch begon ze steeds meer belangstelling te krijgen voor ouderen. “Hoe ouder iemand wordt, hoe meer het leven eigenlijk verrijkt is met ervaringen.

Ik vind het interessant om te ontdekken wat iemand allemaal heeft meegemaakt en wat hem of haar door moeilijke periodes heen heeft geholpen. En vervolgens te kijken: hoe kunnen we die kracht ook nu nog inzetten?” Die vraag vormt nog altijd een belangrijke drijfveer in haar werk bij Viattence.

Spreekt je dit direct aan?

Bekijk dan hier de actuele vacatures

Wie in een verpleeghuis woont, heeft daar meestal niet zelf voor gekozen. Het is vaak het gevolg van een situatie waarin thuis wonen niet langer mogelijk was. Dat besef maakt dat Josine het belangrijk vindt om niet alleen te kijken naar wat iemand niet meer kan. “Je kunt niet zeggen: ik weet wat goed voor je is. Je moet samen kijken: wat kunnen we proberen zodat iemand hier zo fijn mogelijk woont? Dat kan over gezondheid gaan, maar ook over rouw, somberheid, relaties of gewoon over de vraag hoe iemand zijn leven hier nog zo waardevol mogelijk kan invullen.”

Dat hoeft lang niet altijd iets groots te zijn. Juist kleine dingen kunnen veel betekenen.

Zo begeleidt ze een bewoner die regelmatig worstelde met eenzaamheid en somberheid. Samen gingen ze terug naar wat voor hem vroeger belangrijk was: actief zijn, sporten, deelnemen aan het verenigingsleven. Veel daarvan kan niet meer zoals vroeger. Maar de onderliggende waarden zijn nog steeds belangrijk.

“Dan kijken we: als je diezelfde waarden nog steeds belangrijk vindt, hoe kunnen we daar nu een andere vorm aan geven? Kun je nog iemand uitnodigen? Kun je ergens bij betrokken zijn zonder dat je zelf fysiek actief hoeft te zijn? Dat zijn mooie gesprekken.”

Soms ontstaat er daardoor weer ruimte en energie. “Je ziet iemand dan weer wat vrolijker worden. Dat geeft mij veel voldoening.”

Het werk bij Viattence vraagt volgens Josine om nieuwsgierigheid en creativiteit. “Ik vind het prettig dat het hier minder geprotocolleerd voelt. Je hebt ruimte om mee te denken en dingen uit te proberen.” Een belangrijk onderdeel daarvan is de samenwerking met andere disciplines. Psychologen werken binnen Viattence samen met onder meer artsen, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten en verzorgenden.

“Ik kijk vooral vanuit gedrag, de psyche en het levensverhaal van iemand. Een fysiotherapeut kijkt weer vanuit een andere invalshoek en een ergotherapeut vanuit een andere expertise. Als je die perspectieven bij elkaar brengt, kom je soms op oplossingen waar je alleen nooit aan had gedacht.” Die samenwerking is volgens haar kenmerkend voor het werk. “Ik ervaar veel gelijkwaardigheid. Iedereen kijkt vanuit zijn eigen expertise en die wordt serieus genomen. We hebben elkaar allemaal nodig om goede zorg te kunnen bieden.”

Een voorbeeld daarvan kwam onlangs naar voren op een woongroep waar het gezamenlijke eetmoment veel onrust veroorzaakte. Eén bewoner vertoonde gedrag waar zowel de groep als de bewoner zelf last van had. “Dan kun je heel lang proberen om ervoor te zorgen dat iedereen samen blijft eten. Maar je kunt ook de vraag stellen: waarom vinden we het eigenlijk zo belangrijk dat iedereen tegelijkertijd aan tafel zit?

”De oplossing bleek verrassend eenvoudig. De bewoner kon na de gezamenlijke maaltijd rustig één-op-één eten. “Die persoon kreeg daardoor meer aandacht en vond dat juist heel prettig. De groep werd minder belast en het team had het gevoel: we doen iets wat echt goede zorg is. Dan ontstaat er ineens weer lucht.”

Dat soort momenten vindt Josine mooi. Niet omdat er een ingewikkelde psychologische interventie nodig was, maar omdat je samen opnieuw naar de situatie kijkt. “Je moet jezelf steeds de vraag stellen: voor wie is dit eigenlijk een probleem en voor wie doen we dit?”

Ook diagnostiek is onderdeel van het werk. Bijvoorbeeld wanneer iemand plotseling ander gedrag vertoont, somber wordt of angstig is. “Dan kijken we eerst goed: wat gebeurt er eigenlijk? Is er iets veranderd in de omgeving? Is er iets met iemand aan de hand? Soms lijkt iemand depressief, terwijl iemand eigenlijk heel begrijpelijk verdrietig is om iets wat er in zijn leven gebeurt. Dat is op zichzelf geen ziekte.”

Door observaties, gesprekken met de bewoner en naasten en gerichte diagnostiek probeert de psycholoog te achterhalen wat er achter gedrag zit. “Je moet eerst begrijpen waar die tranen of somberheid vandaan komen voordat je kunt bepalen wat iemand nodig heeft.”

Het behandelen van mensen met een cognitieve achteruitgang biedt een uitdaging voor mij als psycholoog, omdat klassieke (cognitieve) therapieën aangepast moeten worden naar een niveau dat aansluit bij het cognitieve vermogen van iemand met dementie. Het geeft mij voldoening om te zien dat je door het verminderen van angst of depressie de authentieke persoon achter de dementie weer naar boven kunt halen. In deze kwetsbare levensfase waarin logische verklaringen niet meer werken, is het van grote waarde om middels behandeling te komen tot meer emotionele rust.

Misschien wel de belangrijkste les die Josine de afgelopen jaren heeft geleerd, is dat waardevolle momenten niet afhankelijk zijn van grote activiteiten. Een gesprek tijdens het bekijken van oude foto's kan bijvoorbeeld ineens een hele reeks herinneringen oproepen. Of samen puzzelen, wandelen, breien of simpelweg iemand iets laten vertellen over een hobby.

“Het gaat er niet om dat iemand het zich later nog herinnert. Het gaat erom wat iemand op dat moment ervaart.” Ze ziet dat bijvoorbeeld bij bewoners met dementie. “Als iemand mij iets kan uitleggen over een speciale breitechniek, dan denk ik: kijk, dit is wie jij bent. Niet iemand met Alzheimer, maar iemand die mij iets kan leren.” Dat perspectief vindt ze belangrijk. “Je bent meer dan je diagnose. Je bent ook iemand met kwaliteiten, ervaringen, voorkeuren en een eigen verhaal.”

De overstap naar de ouderenzorg betekende voor Josine ook dat ze opnieuw veel moest leren. Juist dat vindt ze aantrekkelijk. “De ouderenzorg was voor mij nog een heel nieuw gebied. Ik leer hier iedere dag. Tegelijkertijd kan ik veel van mijn kennis uit de psychiatrie gebruiken. Die combinatie maakt het werk heel divers.

”Ook binnen Viattence ervaart ze ruimte om zich verder te ontwikkelen. Opleidingswensen worden volgens haar serieus bekeken en er is ruimte om nieuwe kennis op te doen. “Ik vind dat Viattence echt investeert in kennis en ontwikkeling. Als je iets wilt leren en je kunt onderbouwen waarom dat belangrijk is voor je werk, wordt er gekeken naar wat mogelijk is.” Die ruimte past bij hoe ze haar eigen werk ziet: als een vak waarin je nooit uitgeleerd bent.

Voor psychologen die twijfelen of de ouderenzorg iets voor hen is, heeft Josine daarom vooral één advies: kom kijken. “Loop een dag mee. Dat is eigenlijk de enige manier om te ontdekken of het bij je past.Als je niet uit je eigen omgeving mensen kent die in een verpleeghuis wonen, kom je er misschien helemaal niet mee in aanraking. Dan weet je ook niet hoe veelzijdig het werk van een psycholoog hier is.”

Want het beeld dat de ouderenzorg rustig of weinig uitdagend zou zijn, klopt volgens haar niet. “Je bent de ene keer bezig met diagnostiek, de andere keer met een behandeling of een gesprek met een bewoner of naaste. Soms denk je mee met een team en soms zit je met collega's van andere disciplines om tafel. En wat vandaag werkt, kan morgen ineens niet meer werken. Dat vind ik juist leuk.”

Uiteindelijk komt voor Josine alles samen in één overtuiging: ouderen zijn veel meer dan hun leeftijd of diagnose. “Je bent niet alleen iemand met Alzheimer of een andere diagnose. Je bent ook opa, oma, iemand die altijd heeft gesport, geschilderd, gewerkt of voor anderen heeft gezorgd.

Ik vind het mooi als je iemand kunt helpen om daar, binnen wat nog mogelijk is, weer iets van terug te vinden.” En dat is ook de reden waarom ze iedere week graag naar haar werk gaat. "Ik vind het belangrijk dat ouderen een waardevolle dag hebben.

Als ik eraan kan bijdragen dat iemand weer even naar buiten gaat, iets doet wat hij leuk vindt, een mooi gesprek heeft of weer even voelt: hé, dit lukt nog, dan vind ik dat mooi. Daar doe ik het voor.”

Benieuwd wat jij als psycholoog kunt betekenen binnen Viattence? Kom kennismaken en ontdek zelf hoe veelzijdig en betekenisvol het werk in de ouderenzorg kan zijn. Misschien ontdek je, net als Josine, dat hier een wereld voor je opengaat die je nog niet kende. 

Bekijk hier de actuele vacatures

Is er op dit moment geen passende vacature? Stuur dan een open sollicitatie of schrijf je in voor het job alert.